Văn Miếu - Quốc Tử Giám: ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam

Giữa nhịp phố ồn ã của Hà Nội, có một nơi mà vừa bước qua cổng, tiếng xe cộ như xa đi. Đó là Văn Miếu - Quốc Tử Giám, khuôn viên rợp bóng cổ thụ, nơi gắn với truyền thống hiếu học của người Việt từ cả nghìn năm nay.

Từ Văn Miếu đến Quốc Tử Giám

Theo sử sách, Văn Miếu được lập năm 1070 dưới triều Lý để thờ Khổng Tử, các bậc hiền triết của Nho giáo. Ít năm sau, Quốc Tử Giám được lập ngay trong khuôn viên, ban đầu dành cho con em hoàng tộc, rồi dần mở rộng đón những người học giỏi. Vì thế, nơi đây thường được gọi là ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Qua nhiều triều đại, việc học tập và khoa cử vẫn xoay quanh nơi này, dù khuôn viên đã nhiều lần được tu bổ.

Những lớp sân, những cánh cổng

Khuôn viên được chia thành nhiều lớp không gian nối nhau theo một trục. Bạn bước qua cổng lớn, qua những lối đi lát gạch hai bên là cây xanh, rồi lần lượt đến những sân vườn, giếng nước, nhà bia và khu điện thờ. Mỗi lớp sân như một nhịp thở chậm hơn, càng vào sâu càng yên tĩnh.

Điều thú vị là dù ở ngay giữa trung tâm, khu vườn vẫn giữ được vẻ tĩnh tại. Cây cổ thụ, rêu trên mái ngói, những bức tường gạch cũ làm nên bầu không khí rất đặc trưng.

Hàng bia tiến sĩ trên lưng rùa

Điểm nhấn nổi tiếng nhất là các tấm bia đá đặt trên lưng rùa. Trên bia khắc tên, quê quán những người đỗ tiến sĩ qua các khoa thi thời xưa. Bộ bia gồm 82 tấm, được ghi nhận là di sản tư liệu có giá trị đặc biệt. Đứng trước những hàng bia, bạn có thể thấy:

• Lưng rùa đá nhẵn bóng vì thời gian, mỗi con rùa có dáng riêng.
• Chữ Hán khắc sâu trên bia, lời văn ca ngợi việc học và đạo làm người.
• Những ngôi nhà bia mái ngói che chở cho bia đá khỏi nắng mưa.

Rùa trong văn hoá Việt Nam là biểu tượng của sự trường tồn và trí tuệ, nên việc đặt bia trên lưng rùa mang ý nghĩa rất sâu sắc: tên tuổi người hiền tài sẽ được lưu giữ lâu dài.

Nơi sĩ tử gửi gắm ước nguyện

Trước các kỳ thi, nhiều học sinh và sinh viên đến đây để cầu may. Dù tin hay không, khung cảnh những người trẻ khẽ chắp tay, ánh mắt đầy hy vọng, cũng khiến nơi này ấm áp lạ thường. Bạn hãy giữ trật tự, không chen lấn khi gặp những dịp đông.

Gợi ý khi đến thăm

• Tránh các ngày lễ, Tết và dịp thi cử nếu muốn nơi yên tĩnh.
• Không chạm, không trèo lên bia và rùa đá.
• Đọc các bảng chú giải để hiểu rõ hơn từng khu.
• Kiểm tra giờ mở cửa và giá vé tại nguồn chính thức trước khi đi.

Điều cần nhớ

Văn Miếu không phải nơi để đi nhanh. Một giờ ngồi dưới tán cây, nhìn hàng bia đá và nghĩ về những người từng học ở đây sẽ cho bạn hiểu vì sao người Hà Nội vẫn trân trọng nơi này đến vậy.